Category Archives: Şerh

“Men Lebün Müştakıyem”

Standard

Ben senin âb-ı hayat-ı lebinin teşnesiyim
Tâlib-i çeşme’-i hayvân isem insân değilim

Yenişehirşli Avnî 

Ben senin dudaklarındaki hayat suyuna susamışım,  eğer asıl ölümsüzlük suyuna talipsem, insan değilim.

“Âb-ı hayat”ın, aynı manaya gelecek şekilde “âb-ı hayvân” olarak kullanımı da yaygındır.Burada çeşme’-i hayvan şekli kullanılarak tezat sanatı yapılmış.

Hayvanların su içtiği çeşme manasına da gelen Çeşme’-i hayvan kelimesi, tevriyeli olarak da kullanılmıştır, o zaman da “Eğer hayvanların su içtiği çeşmeye  talipsem, zaten insan değilim” manasına  gelir. 

Yani ilk anlamda insan değilim deyimi “yemin” olarak kullanılmış, ikincideyse gerçek manasıyla kullanılmıştır.

Gözlerim Yaşı Sikke-i Zer Değil Midür?

Standard

Şimdi anun hevâsına hutbe ohınur aduma
Yüzde bu gözlerim yaşu sikke-i zer değil midür

Kadı Burhaneddin

(Sikke-i Zer: Altın Para) Osmanlı’da hutbe okutup padişahın kendi adına sikke bastırması, saltanat alametlerindendi. Şair,kendi adına hutbe okutulduğunu söylüyor ve gözünden akıttığı yaşları altın sikkelere benzeterek, kendisini, sevgilisine aşık olanların padişahı ilan ediyor. 

Gözyaşlarını altın sikkeye benzetme nedeni, aşığın sararmış benzinde gözyaşlarının da sarı renkte görünmesidir.

Gel Nûş İdelüm Bâde

Standard

Bezm-i uşşâka gel arslan sütü nûş eyle kuzum
Böyle sütlü meme mâderle peder vermezler

Kastamonulu Sa’dî 

Aşıklar meclisine gel, arslan sütü iç kuzum,
Böyle sütlü memeyi (insana) annesiyle babası (bile) vermez.

(Rakıdan kinayeli olarak aslan sütü diye söz edilir)

Kimseler Görmüş Değil Bunun Gibi Cân Acısın*

Standard

Gam acısı Necâtî’ye öyle hoş geldi öyle kim
Gelmez mezâka şehd ü şeker ol kadar lezîz 

Necâtî

“Gam acısı Necati’ye öyle hoş geldi ki,
bal ve şeker damağa o kadar tatlı gelmez.” 

 

*Başlıktaki dize Necati Beğ’e ait olup, beytin tamamı şöyledir:

Leblerin öptükçe sağar acısın can acısın
Kimseler görmüş değil bunun gibi can acısın 

(Necati Beğ Divanı, Akçağ yayınları, Ankara, 1992, s.337)

 

Ömrüm Divanını Sorma Hiç!

Standard

Nüshâ-i âşufte-i dîvân-ı ömrüm sorma hiç! 
Hat galat, imlâ galat, inşâ galat, manâ galat… 
La-edri

Ömür divanımın düşük, değersiz nüshasını sorma hiç, (çünkü o divanda) yazı yanlış, imla yanlış, yazılanlar yanlış, mana yanlış… 

Ruh-ı Yâr

Standard

Ey bizim içtiğimiz şarabın lezzetinden habersiz olan gafil!
Bizim kadehte gördüğümüz, sevgilinin yanağının yansımasıdır…

ما در پیاله عکس رخ یار دیده‌ایم
ای بی‌ خبر ز لذت شرب مدام ما

Hâfız